خانه / معرفی کتاب / تفکر انتقادی / کتاب مفهوم ها و ابزارهای تفکر نقادانه_3

کتاب مفهوم ها و ابزارهای تفکر نقادانه_3

مفهوم دیگری که در این کتاب به آن پرداخته شده؛ “سنجه های فکری” است. هدف این است که با یادگیری این سنجه ها و اعمال آن بر اندیشه های خود و دیگران (هنگام مباحثه با آن ها) از کیفیت این اندیشه ها مطمئن شویم. در زیر به شرح این سنجه ها پرداخته می شود:

وضوح :

اولین و شاید مهمترین سنجه وضوح است. اکر سخن یا جمله ای واضح نباشد در مورد آن هیچ چیز نمی توانیم بگوییم، چرا که نمی دانیم مقصود نویسنده از بیان آن چه بوده است. برای به دست آوردن درک واضحی از یک سخن یا جمله گاه لازم است که از عناصر اندیشه راوی آن مطلع باشیم. مثلا به این جمله توجه کنید :” علی می خواهد ماشین بخرد”. این جمله واضح نیست چون مدل ماشین، رنگ ماشین و… در آن بیان نشده است. در این جا لازم نیست عناصر اندیشه راوی را بدانیم بلکه توضیحات ساده ای از طرف او جمله مذکور را واضح می کند. حال به این جمله توجه کنید: ” برای بهبود شرایط زندگی مردم جامعه چه کار می توان کرد؟” این نیز جمله ای غیر واضح است. در این جا اگر به عناصر اندیشه راوی آشنا باشیم سئوال برای ما واضح تر می شود. اگر این سئوال را یک پزشک مطرح کند به احتمال زیاد منظور او این خواهد بود که چه کار کنیم مردم کمتر بیمار شوند. اگر آن را یک فعال محیط زیست مطرح کند به احتمال زیاد منظور او این خواهد بود که چگونه می توان از محیط زیست در برابر تخریب محافظت کرد تا آسیب کمتری به انسانها برسد.

درستی :

برای بررسی یک جمله با این سنجه، لازم است که این جمله ابطال پذیر باشد. به عبارتی راهی برای بررسی صحت وجود داشته باشد. به این مثال توجه کنید: “وزن موبایل من 2 کیلوگرم است.” خب درستی این عبارت را می توان بوسیله یک ترازو مورد بررسی قرار داد. حال به این مثال دقت کنید :”اگر ترازویی سالم باشد وزن موبایل من را 2 کیلوگرم نشان می دهد”. این عبارت ابطال پذیر نیست یا به تعبیر دقیق تر غیر علمی است. اگر ترازویی وزن موبایل را 2 کیلوگرم نشان دهد که عبارت درست است و اگر کمتر یا بیشتر نشان دهد طبق ادعای مطرح شده، ترازو سالم نیست، پس در این صورت هم عبارت ظاهرا درست است. عبارت مثال دوم در حقیقت نوعی مغالطه است.

دقت :

هر عبارتی علاوه بر واضح و درست بودن باید دقیق نیز باشد. این عبارت که موبایل من سنگین است، واضح و درست است اما دقیق نیست چون نمی دانیم وزن آن چقدر است ومعیار سنگینی چیست. سنجه دقت شبیه به سنجه وضوح است با این تفاوت که جایی قابل استفاده است که معیاری برای اندازه گیری داشته باشیم.

مناسبت:

این سنجه مهمی است و استفاده از آن برای درک کیفیت یک سخن کار حساس و دشواری است. گاهی اوقات سحنی را می شنویم که واضح، درست و صحیح است اما هیچ مناسبتی به موضوع مورد نظر ندارد.(اگر توجه کنید این طور سخنان را در حرف های سیاستمداران می توانید تشخیص دهید، در واقع این یک روش زیرکانه مغالطه است). به این مثال دقت کنید.

مسئولی در پاسخ به پرسش خبرنگاران در زمینه اقدامات انجام شده در برخورد با ویروس کرونا می گوید: بله ویروس کوید 19 (از یک اسم علمی که واضح و صحیح است استفاده می شود تا ذهن مخاطب از اصل پرسش فاصله بگیرد. این اولین تلاش برای بیان عبارتی بدون مناسبت است) ازتاریخ …… وارد کشور ما شده است. طبق آخرین آمار امروز ….. مبتلا و …… مورد فوت گزارش شده که علاوه بر تعداد …… مبتلا و ….. فوتی تا دیروز؛ آمار مبتلایان به ……. و قربانیان به ……. رسیده است.(دقت کنید که آمار ارائه شده بر فرض درست بودن دقیقو واضح هستند اما هیچ ربطی به پرسش خبرنگاران ندارند بلکه صرفا برای گمراه کردن ذهن شنوندگان مطرح می شود. ارایه چنین آمارهایی را به وفور می توان از زبان سیاستمداران شنید.)

البته نویسنده به سنجه های دیگری هم اشاره کرده است که توضیحات بعضا کامل آن را می توانید در کتاب مطالعه کنید. ذکر این نکته ضروری است که مطالب فوق برداشت نویسنده آن از کتاب است، و شما با مطالعه آن می توانید برداشت متفاوتی داشته باشید.

حتما ببینید

کتاب مفهوم ها وابزارهای تفکر نقادانه_2

در یادداشت قبلی به مفاهیم کلی کتاب اشاره شد و در این جا و یادداشت …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *